Márknásajje

English
Svenska
Meänkieli ()
Julevsámegiella ()
Bidumsámegiella
Davvisámegiella ()

Plassá

1816 års kartering

Dulutj márknásajje, jala Plássá nåv gukkte áj guhttjun, adná buorak sajev tjátse guoran. Sajje adná guhka histårjáv mij álgij 1600-lågo gruvvabargojn Násan.

Márknásajje sjaddaj gåvnadimsajjen åsestibmáj mån lij áj gåvnadimsajje bårrgárijda, jåhtejijda ja manjelin iemeårrojijda. Dánne mullsun, åsestin ja vuobdin duljijt, várasav, jáfov, sáltev, silbav ja ietjá umijt. Dán sajen udtjun ja juhkin mangemus ságajt sievast, sisiednamist ja mållgadist.

Girrkusajje

GIRRKUJ MANNAT

Mija mannap vadnasijn tjátse naldne blåvvis tjiegnalij bajjel ja jiena villgis vijddudagajn lå ållke felastit.

Tjátse naldne felastit – bårjåsvanas Tjårvega naldne, 1921. Gåvvå: Pelle Persson, Sillbamusea arkiivast

Tjátse lå ájdnasumos Árjepluoven.

Stuorra jávre lubbidi iednamin.

Gunne jávre gåvnadi, dånne mija áj gåvnadip.

”Begravning i Lappland” vuoseda gukkte almatja buhtin girrkuj gåsse gådde ájn dihmásit tjáhtsáj manaj. Tsiehkodum gåvvå: Johan Fredrik Höckert, tjuoladum

Njárga dånne Tjårvega luspen lå daggár sjiehtolgis lieggastim- ja gåvnadimsajje urrum.Almatja dan dáfon mav åvvdål guhttjun Pite lappmark felastin Árvesjávrráj márknána ja girrkomannama dihta. Mån gåsse ållgin gruvvav råggåt Násan Árjepluovve sjaddaj ietjas suohkan gålmåjn girrkosijijn; Nása, Sillbajåhkå ja Árjepluovve.

lövmokk0001.jpg — Vuostas girrko jåhkki lij ullu sjimuk Lövmokka kapellan, dånne tsiehkodum 1850. Árjepluove vuostas girrko lij 16 båjken mehtira guhke ja 8 båjken mehtira gåbbdåk. Jåhko mehti lij girkon ståmmpidum iednamaguållbe man vuolláj hávddadin muhtemijt. Tsiehkodum gåvvå: Johan Fredrik Höckert, tjuoladum

Dimbardin vuostas girkov 1641 ja då ådtjojme iehtjame márknánsajev. 1768 rihpin årrå, stuoráp kruassagirkov. Girrko ådtjoj ietjas tårdnáv stuoráp ietjájdahttemin 1890-lågon. Dan åvvdålin lij uksa årjás ja tjátse vuåsste. Almatja buhtin jur dåsa åvvdål gu viega gåvdnuj.

Vbm_J 1307.jpg — Árjepluove girrko årjåt vuojnedum, 1890 båjken. Girko ietjájdahttemin mådde jábe dan mannel gijjkun dulutj bållotårdnáv 1600-lågost. Gåvvå: Lars Dahlstedt, Västerbottena musea gåvvåarkijvast

Ájjte ja vurrkimsaje

”Ij akktak [...] girkostårra Sámeiednamin

lä nåvt urdnigáhtta tseggidum, gunnik Árjepluoven.

Ståbo, hievse ja gåde lä dunne dánne,

ja áj ájjte, gájkka lä snåren, [...]”

Girjest Journal af Petrus Laestadius, för första året af hans tjenstgöring såsom missionaire i Lappmarken (1831).

Bild På Ajtten Utanför Silvermuseet — Ájjte. Foto: Silvermuseet

Akkta ájjte mav Petrus Laestadius begguda lä mav dánne vuojnå. Dánne lä almatja tjastam márknán ja dánne lä umijt vurrkim bisi ja márknánij gaskkan.

Ájjte, mij jáhko mehti lä bidtjidum 1700-lågon, lä álgost tjådtjum dulutj girkko- ja márknánsajen mij lij dieván girko guoran.

Gu plänijin ja njullgijin plássav då bejjin gudijt ja ájijt ietjá sajjáj. Dát ájjte lä tjådtjum mádde umas sijijn, ávvdamárkan lä adnám dav stáhkámståhpon mánájda ma urrun skåvlåhiejman bargoståbon. 1800-lågo manjegietjen lin ájn 60 bájken ájjte dat sårtsast vállen Háksaluoktan.

Arjeplogs samhälle, Dahlstedt — Árjepluoven 1890 Foto: Lars Dahlstedt, Västerbottens museums fotoarkiv

Stållpåvuorro lahkkeluddum ”snjierrastuhkij” galgaj akktan julgi hieredit snjierajt sisa báhtet. Ájte Árjepluove dåfon idni muorratáhtjav, sisstähtja luddidum muoraj, biessev ja ulgutjmuorajt. Dán ájten mav vuojnå dánne mijja ludne lä biehtsestáhke luddidum nielje behkijda ja biejadum ulgutjbielijn vuolos. Bajemus åse rájgi tjara lä tjuggim sågga guosajt, ma anedi táhtjav sajjen. Dulutj ájtijn lij uksarájgge unne ja dåjvaj gåvak bajjelin.

Ájtev márknánsajest lä bidtjim lahkesjålbmatjuolmaj mij lij iemelágátj Árjepluoven.

Lappstaden Oktober 1923. Foto Axel Svensson — 1923. Foto Axel Svensson

Taggar/sökord:

Peter Uven

Uppdaterad: 11 sep. 2026

Publicerad: 21 aug. 2026